Giá như mà em gặp anh sớm hơn.
Vừa rồi, một member trong team xin nghỉ.
Chúng tôi làm việc với nhau không quá lâu, chỉ khoảng hơn một năm kể từ khi tôi tiếp quản team hiện tại. Nhưng trong buổi nói chuyện cuối cùng, có một câu nói của bạn khiến tôi suy nghĩ rất nhiều:
“Giá như mà em gặp anh sớm hơn.”
Ý của câu nói đó không nằm ở việc tiếc nuối thời gian làm việc cùng nhau. Mà là: nếu gặp sớm hơn, có lẽ bạn đã thay đổi sớm hơn. Bạn sẽ không để bản thân bị “ì” quá lâu trong một môi trường, đến mức việc thay đổi từ bên trong gần như không còn khả thi.
Chúng tôi đã nói với nhau về mindset trong công việc, về sự chủ động, và về cách nhìn dài hạn cho sự phát triển cá nhân.
Bạn lắng nghe. Và bạn thẳng thắn thừa nhận một điều không hề dễ dàng:
“Em cần thay đổi.”
Cuối cùng, bạn chọn rời đi để tìm một môi trường mới. Không phải vì môi trường cũ hoàn toàn sai, mà vì nó đã trở thành một hệ thống quá nặng để bạn có thể tự tinh chỉnh bản thân bên trong đó.
Mindset con người và Technical Debt của hệ thống
Trong kỹ thuật phần mềm, ai cũng biết khái niệm technical debt (nợ kỹ thuật).
- Một quyết định tạm thời để đi nhanh hơn.
- Một đoạn code chưa tối ưu vì trễ deadline.
- Một giải pháp tặc lưỡi: “để sau dọn cũng được”.
Ở thời điểm phát sinh, technical debt không phải vấn đề lớn. Thậm chí, đôi khi nó là một sự đánh đổi (trade-off) hợp lý.
Vấn đề không nằm ở việc nợ kỹ thuật tồn tại. Vấn đề nằm ở chỗ: chúng ta biết nó đang phình to, nhưng liên tục trì hoãn việc xử lý.
Theo thời gian:
- Một thay đổi nhỏ cũng kéo theo rủi ro sập hệ thống.
- Một lần refactor trở thành nỗi khiếp sợ, “không ai dám động vào”.
- Hệ thống vẫn chạy, nhưng ngày càng thoi thóp và khó phát triển thêm tính năng mới.
Đến một lúc nào đó, lựa chọn duy nhất còn lại là: Chấp nhận sống chung với đống đổ nát, hoặc đập đi xây lại từ đầu.
Mindset của con người cũng vận hành theo cách y hệt.
Không phải không nhận ra, mà là không sửa sớm
Trong câu chuyện của bạn member kia, vấn đề không nằm ở nhận thức.
Bạn biết:
- Mình đang làm việc thụ động.
- Môi trường hiện tại không còn thúc đẩy mình tiến lên.
- Mỗi ngày trôi qua, sức ỳ càng lớn, việc nhấc chân lên càng khó.
Nhưng giống như đoạn code xấu bị bỏ quên, việc thay đổi mindset thường bị đẩy sang danh mục “để sau”.
- Để khi nào dự án bớt căng thẳng.
- Để khi nào rảnh rỗi hơn.
- Để khi nào có động lực.
Và rồi, cái sự “để sau” kéo dài đủ lâu để:
- Mọi nỗ lực học cái mới đều trở nên mệt mỏi.
- Mọi ý định thay đổi thói quen đều tiêu tốn quá nhiều năng lượng.
Sự trì trệ đôi khi là hệ quả tự nhiên khi ta ở trong một vùng an toàn quá lâu. Khi những thói quen cũ đã bám rễ quá sâu, việc đổi môi trường không còn là một lựa chọn cảm tính. Nó giống như việc chủ động migrate (di dời) sang một hệ thống mới, nơi bạn có đủ động lực và không gian trống để tái thiết lại bản thân.
Thay đổi sớm luôn rẻ hơn thay đổi muộn
Trong hệ thống:
- Refactor từng phần luôn rẻ hơn rewrite toàn bộ.
- Trả nợ kỹ thuật mỗi sprint luôn an toàn hơn để nó tích tụ thành núi.
- Một commit dọn dẹp nhỏ mỗi ngày luôn ít rủi ro hơn một lần deploy lớn trong lo sợ.
Với con người cũng vậy. Sự đơn giản và kỷ luật mỗi ngày mới là thứ tạo ra sự bền vững.
Thay đổi mindset không cần một cú lột xác ngoạn mục. Chỉ cần:
- Nhận ra sự trì trệ sớm hơn một chút.
- Điều chỉnh thái độ sớm hơn một bước.
- Dám sửa một thói quen nhỏ khi nó vẫn còn dễ uốn nắn.
Nếu không, chi phí để thay đổi sẽ ngày một đắt đỏ, cho đến khi nó vượt quá khả năng chi trả của chính bạn. Khi ấy, lựa chọn duy nhất là ra đi để làm lại.
Đừng đợi đến lúc phải “rời hệ thống”
Câu nói “Giá như mà em gặp anh sớm hơn” thực chất không nói về việc gặp một con người.
Nó nói về việc:
- Bắt đầu sớm hơn
- Thay đổi sớm hơn
- Trả technical debt của chính mình sớm hơn
Không ai “rewrite” được cuộc đời mình chỉ trong một đêm. Nhưng bất kỳ ai cũng có thể “refactor” bản thân từng chút một, bắt đầu từ ngày hôm nay.
Hãy dọn dẹp hệ thống tư duy của mình mỗi ngày, trước khi bạn buộc phải thốt lên với chính mình câu nói:
“Giá như mình bắt đầu sớm hơn.”